Valutaomrekening bij consolidatie is het omrekenen van de cijfers van een dochter die haar administratie in een andere valuta voert, naar de rapportagevaluta van de groep, meestal de euro. Balansposten reken je om tegen de slotkoers op balansdatum, winst-en-verliesposten tegen de gemiddelde koers van de periode en het eigen vermogen tegen historische koersen. Het verschil dat daardoor ontstaat, is het omrekeningsverschil en dat zet je rechtstreeks in het eigen vermogen, als aparte reserve.
Wat is het probleem?
Een Nederlandse holding met een dochter in Polen krijgt elke maand een grootboek in zloty, terwijl de groep in euro's rapporteert. Je kunt de Poolse cijfers niet zomaar optellen bij de Nederlandse, en ook niet met één vaste koers omrekenen, want de koers beweegt. Een zloty die in januari 4,20 per euro staat en in juni 4,45, maakt dezelfde omzet in euro's ruim 5 procent kleiner, terwijl er in Polen niets is veranderd.
Daar komt bij dat een balans een stand op één moment is en een winst-en-verliesrekening een stroom over een periode. Een bankstand op 31 december heeft één logische euro-waarde: de koers van die dag. Een omzet die over twaalf maanden is ontstaan, heeft dat niet. Daarom gebruik je per soort post een andere koers, en daardoor sluit de omgerekende balans niet meer vanzelf.
Welke koers gebruik je voor welke post?
Voor een zelfstandige buitenlandse dochter, die haar eigen valuta gebruikt voor inkoop, verkoop en personeel, is dit de gangbare werkwijze. De Nederlandse richtlijnen en de internationale standaarden komen hier in grote lijnen op hetzelfde neer; de exacte uitwerking stem je af met je accountant.
- Activa en schulden: tegen de slotkoers op balansdatum. Bij een maandrapportage is dat de koers aan het einde van die maand.
- Omzet en kosten: tegen de gemiddelde koers van de periode. In de praktijk reken je elke maand om tegen de koers van die maand.
- Eigen vermogen: tegen de historische koers, dus de koers op het moment dat het kapitaal is gestort of de winst is ingehouden. Deze posten reken je niet opnieuw om.
- Resultaat van het jaar: tegen dezelfde gemiddelde koers als in de winst-en-verliesrekening, zodat balans en resultaat op elkaar aansluiten.
- Omrekeningsverschil: het bedrag dat overblijft om de balans te laten sluiten. Dit gaat naar een aparte reserve in het eigen vermogen, niet naar het resultaat.
Omrekeningsverschil of koersverschil?
Twee begrippen die vaak door elkaar lopen. Een koersverschil op transacties ontstaat in de boekhouding van de BV zelf: de holding stuurt een factuur in dollars, ontvangt het geld later tegen een andere koers, en het verschil is winst of verlies van die BV. Een omrekeningsverschil ontstaat alleen op groepsniveau, doordat je een hele administratie omrekent met verschillende koersen. Dat is niet gerealiseerd en hoort daarom in het eigen vermogen; pas bij verkoop van de dochter komt het in het resultaat.
Rekenvoorbeeld: een dochter in Poolse zloty
De dochter heeft een omzet van 1.200.000 zloty, een balanstotaal van 800.000 zloty, schulden van 440.000 zloty, een eigen vermogen aan het begin van het jaar van 300.000 zloty en een jaarresultaat van 60.000 zloty. De gemiddelde koers is 4,30 zloty per euro, de slotkoers 4,25 en de historische koers van het kapitaal 4,50.
| Post | Zloty | Koers | Euro |
|---|---|---|---|
| Omzet (winst-en-verlies) | 1.200.000 | 4,30 gemiddeld | 279.070 |
| Activa | 800.000 | 4,25 slot | 188.235 |
| Schulden | 440.000 | 4,25 slot | 103.529 |
| Eigen vermogen begin | 300.000 | 4,50 historisch | 66.667 |
| Resultaat boekjaar | 60.000 | 4,30 gemiddeld | 13.953 |
| Omrekeningsverschil (sluitpost) | 0 | n.v.t. | 4.086 |
In zloty sluit de balans. In euro's tellen de passiva op tot 184.149, terwijl de activa 188.235 zijn. Het verschil van 4.086 euro is het omrekeningsverschil, positief omdat de zloty op balansdatum sterker staat dan toen het kapitaal werd gestort. Je boekt het als reserve in het geconsolideerde eigen vermogen; het resultaat blijft 13.953 euro.
Wat gebeurt er als de koers 5 procent beweegt? Stel dat de zloty over de hele linie 5 procent zwakker wordt: de gemiddelde koers gaat van 4,30 naar 4,515 en de slotkoers van 4,25 naar 4,4625. De omzet wordt dan 265.781 euro in plaats van 279.070, een verschil van 13.289 euro. Het balanstotaal wordt 179.272 in plaats van 188.235, een verschil van 8.963 euro. In Polen is geen factuur minder verstuurd. Wie de geconsolideerde omzet vergelijkt met vorig jaar of budget, moet dus weten welk deel van de afwijking koers is en welk deel prestatie. Een consolidatiestaat die het koerseffect apart laat zien, maakt dat onderscheid zichtbaar.
Hoe sluit je de rekening-courant met een buitenlandse dochter aan?
Bij Nederlandse BV's onderling is de rekening-courant-controle eenvoudig: de vordering van de een moet gelijk zijn aan de schuld van de ander. Bij een buitenlandse dochter staat de vordering in euro's bij de holding en de schuld in zloty bij de dochter. Vergelijken kan pas in dezelfde valuta.
Voorbeeld. De holding factureert in maart 50.000 euro aan de dochter voor doorbelaste kosten. De dochter boekt een schuld van 215.000 zloty (koers 4,30). Op 31 december is de slotkoers 4,25 en is die schuld 50.588 euro waard. Bij de holding staat nog steeds 50.000 euro. Het verschil van 588 euro is geen gemiste boeking; het is puur koers. De dochter hoort haar euroschuld op balansdatum te herwaarderen naar 212.500 zloty, met 2.500 zloty koersresultaat in haar eigen winst-en-verliesrekening. Dan sluit de rekening-courant na omrekening exact.
De vuistregel: reken beide posities eerst om naar euro's tegen dezelfde slotkoers en beoordeel dan pas het verschil. Is het precies gelijk aan het koerseffect op het openstaande saldo, dan is het verklaard. Wat daar bovenop komt, is een echte ontbrekende of dubbele boeking en hoort als te onderzoeken post thuis in de eliminatie.
Waarom reken je per maand om en niet één keer per jaar?
Een groep die maandelijks rapporteert, heeft elke maand geconsolideerde cijfers nodig. Maar er is meer.
- De gemiddelde koers klopt beter. Een jaargemiddelde weegt elke maand even zwaar, ook als de omzet in december drie keer zo hoog was als in januari. Per maand omrekenen geeft vanzelf een gewogen gemiddelde.
- De rekening-courant sluit elke maand. Je vindt een verschil in de maand waarin het ontstaat, niet in januari van het jaar erna.
- Het koerseffect blijft herkenbaar. Je ziet maand voor maand hoe groot de koersinvloed is. Een jaarbedrag ineens is niet meer te ontleden.
- De afsluiting blijft licht. Twaalf kleine omrekeningen controleer je makkelijker dan één grote midden in de jaarafsluiting.
Neem dit op in het stappenplan voor consolidatie: bepaal per administratie de valuta en zorg dat de koersen per maand klaarstaan voordat je consolideert.
Wat gaat er in de praktijk mis?
- Alles tegen de slotkoers. Ook omzet en kosten worden omgerekend tegen de koers van 31 december. Het jaarresultaat hangt dan af van de koers op één dag en springt bij elke maandafsluiting heen en weer.
- Het eigen vermogen mee-omrekenen. Wie kapitaal en ingehouden winsten elke maand tegen de actuele koers omrekent, ziet de openingsbalans elke maand verschuiven. Het eigen vermogen blijft tegen de historische koers staan; alleen de omrekeningsreserve beweegt.
- Het omrekeningsverschil in het resultaat. Het sluitverschil wordt als koersresultaat in de winst-en-verliesrekening geboekt. Zo wordt een ongerealiseerd effect gepresenteerd als winst of verlies, zonder dat er iets is verkocht of gekocht.
- Een koersverschil in de rekening-courant wegboeken als fout. Het verschil van 588 euro uit het voorbeeld wordt als correctie geboekt, waarna er volgende maand een nieuw verschil ontstaat. Reken eerst om, verklaar het koersdeel en corrigeer alleen wat overblijft.
- Koersen handmatig overtypen. Een verwisseld cijfer (4,52 in plaats van 4,25) werkt door in elke post van de dochter en is achteraf lastig te vinden. Haal koersen uit één vaste bron en bewaar per maand welke koers is gebruikt.
Zo werkt het in Easyclose
Easyclose consolideert bovenop de geïmporteerde of gekoppelde administraties van je BV's, en een buitenlandse dochter kan gewoon in haar eigen valuta meedoen. Per administratie geef je de valuta op; de wisselkoersen per maand worden automatisch opgehaald van de Europese Centrale Bank, en waar je een eigen koers wilt gebruiken vul je die in. Balansposten worden geherwaardeerd tegen de koers van de maand, winst-en-verliesposten tegen de koers van de maand waarin ze zijn geboekt, en het koerseffect staat apart zichtbaar in het geconsolideerde beeld. Zo zie je in de vergelijking met budget en vorig jaar meteen welk deel koers is en welk deel prestatie.
De RC-check rekent de onderlinge posities eerst om naar euro's voordat hij vergelijkt, zodat een puur koersverschil niet als ontbrekende boeking wordt gemeld. Elk bedrag in de consolidatiestaat klikt door tot de boekingsregel, en de export voor de jaarrekening neemt de omgerekende cijfers mee. Wil je het zien werken? De demo bevat de fictieve Vermeulen Groep met een buitenlandse dochter, zonder account. Meer over consolidatie in Easyclose.
Veelgestelde vragen
Welke koers gebruik je bij het consolideren van een buitenlandse dochter?
Voor een zelfstandige buitenlandse dochter reken je activa en schulden om tegen de slotkoers op balansdatum, omzet en kosten tegen de gemiddelde koers van de periode (in de praktijk de koers per maand) en het eigen vermogen tegen de historische koers van het moment van storten of inhouden. Het resultaat van het jaar neem je tegen dezelfde gemiddelde koers als in de winst-en-verliesrekening, zodat balans en resultaat op elkaar aansluiten.
Wat is het verschil tussen een omrekeningsverschil en een koersverschil?
Een koersverschil ontstaat in de boekhouding van de BV zelf op een transactie in vreemde valuta, bijvoorbeeld een dollarfactuur die tegen een andere koers wordt betaald. Dat is een gerealiseerd resultaat en hoort in de winst-en-verliesrekening van die BV. Een omrekeningsverschil ontstaat alleen bij consolidatie, doordat een hele administratie met verschillende koersen wordt omgerekend. Dat is niet gerealiseerd en gaat naar een aparte reserve in het eigen vermogen.
Waar boek je het omrekeningsverschil bij consolidatie?
Het omrekeningsverschil is de sluitpost die overblijft als je activa en schulden tegen de slotkoers omrekent en het eigen vermogen tegen historische koersen. Je boekt het rechtstreeks in het geconsolideerde eigen vermogen, als aparte reserve voor omrekeningsverschillen. Het loopt niet via de winst-en-verliesrekening. Pas als de dochter wordt verkocht, komt de opgebouwde reserve in het resultaat. Overleg met je accountant over de precieze presentatie in de jaarrekening.
Hoe sluit je de rekening-courant aan met een dochter in een andere valuta?
De holding heeft de vordering in euro's staan en de dochter de schuld in haar eigen valuta. Reken beide posities eerst om naar één valuta tegen dezelfde slotkoers en vergelijk dan pas. Een verschil dat precies gelijk is aan het koerseffect op het openstaande saldo is verklaard en geen fout; de dochter hoort haar euroschuld op balansdatum te herwaarderen. Alleen een verschil dat daar bovenop komt, wijst op een ontbrekende of dubbele boeking.
Moet ik elke maand omrekenen of is één keer per jaar genoeg?
Per maand. Een groep die maandelijks rapporteert, heeft elke maand een geconsolideerde balans en resultaat nodig. Bovendien geeft omrekenen per maand vanzelf een gewogen gemiddelde koers, sluit de rekening-courant elke maand aan, blijft het koerseffect per maand herkenbaar en verdeel je het werk over twaalf kleine stappen in plaats van één grote aan het einde van het jaar, midden in de jaarafsluiting.
Wat gebeurt er met de geconsolideerde omzet als de koers 5 procent beweegt?
De omzet in de eigen valuta van de dochter verandert niet, maar de omgerekende omzet in euro's wel. Bij een omzet van 1.200.000 zloty tegen een gemiddelde koers van 4,30 is dat 279.070 euro; wordt de zloty 5 procent zwakker, dan wordt het 265.781 euro, ruim 13.000 euro minder. Bij een vergelijking met budget of vorig jaar moet je dus het koerseffect scheiden van de werkelijke prestatie van de dochter.